Search
  • Vassilis Nitsiakos

ΑΠΟΡΔΑ Ή ΠΕΡΙΤΤΩΜΑΤΑ

Ένα ακόμα ταμπού στην ακαδημαϊκή λαογραφία έχει να κάνει πάλι με μια βιολογική λειτουργία του σώματος, συγκεκριμένα με την αφόδευση. Αυτό θεωρώ ότι δεν οφείλεται μόνο στην "αστική ευγένεια" και την σεμνοτυφία αλλά και στην ίδια την φύση αυτής της λειτουργίας και των πρϊόντων της. Τα προϊόντα της αφόδευσης είναι αέρια (πορδές) και περιττώματα (σκατά), τα οποία βγαίνουν από το σώμα και είναι τυπικά εκκρίματα με αμφίσημο χαρακτήρα, "ουσίες εκτός τόπου", "matter out of place", που θά 'λεγε και η ανθρωπολόγος Mary Douglas.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και τα ίδια είναι ένα είδος ταμπού, γι' αυτό και είναι "απαγορευμένες" στο δημόσιο λόγο και χώρο και οι λέξεις. Ως τέτοιες, λοιπόν, ουσίες χρησιμοποιούνται συμβολικά σε πολλά τελετουργικά ακόμα και θεραπευτικά πλαίσια. Η πορδή , για παράδειγμα, παίζει σημαντικό συμβολικό ρόλο στις αποκριάτικες γιορτές, που έχουν έντονο το στοιχείο της ελευθεροστομίας, της ακώλυτης σωματικής έκφρασης με έναν ζωώδη τρόπο και της αχαλίνωτης σεξουαλικότητας, πράξεις που συνδέονται με την έννοια της γονιμόττας της γης, των ζώων και των ανθρώπων. Τα σκατά, από την άλλη μεριά, χρησιμοποιούνται σε θεραπευτικές πρακτικές, για παράδειγμα για την ίαση πληγών, λουχναριών κλπ.

Ως προς τους χώρους αφόδευσης, σήμερα φαίνεται στους ανθρώπους, ειδικά των πόλεων, όχι μόνο δύσκολο αλλά και αισθητικά, ίσως και ηθικά και κοινωνικά, απαράδεκτο να αφοδεύουν εκτός τουαλέτας, στο ύπαιθρο. Οι άνθρωποι της υπαίθρου, αντίθετα, δυσκολεύτηκαν πολύ να συνηθίσουν στις νέες πρακτικές υγιεινής, ιδιαίτερα στη νέα συνήθεια το αποχωρητήριο να είναι μέσα στο σπίτι. Κατά κάποιον τρόπο, τους φαίνεται -και έτσι το εκφράζουν- ότι χέζουν μέσα στο σπίτι, κάτι που είναι απαράδεκτο...

Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλά χωριά, όπου κατασκευάστηκαν δημόσιες τουαλέτες, ποτέ δεν λειτούργησαν κανονικά. Οι άνθρωποι, αν πήγαιναν εκεί, το έκαναν μόνο σε περίπτωση μεγάλης ανάγκης. Πολύ συχνά δε πήγαιναν στις γωνίες ή ακόμα και έξω, στο πίσω μέρος του κτίσματος.

Στα χωριά, λοιπόν, για να μην μακρυγορούμε, οι άνθρωποι ''έκαναν τις ανάγκες τους" έξω, στο ύπαιθρο. Υπήρχαν δε σε όλα σχεδόν τα χωριά, συγκεκριμένες τοποθεσίες, συνήθως ρέματα, όπου πήγαιναν όσοι βρίσκονταν στον οικισμό και πιο πολλοί οι γυναίκες, που δεν κινούνταν καιι τόσο εκτός οικισμού. Αυτή η πραγματικότητα έχει αποτυπωθεί σε ανάλογα τοπωνύμια: " Σκατόρεμα" "Σκατόλακκος" κλπ. Στο Ντένισκο είχαμε την Απόρδα, ένα ρέμα δυτικά του οικισμού και στα όριά του, με τρεχούμενο γάργαρο νερό από της πηγές της Ποταμίτσιας. Εκεί, ο καθένας είχε την αγαπημένη του θέση. Γνωρίζανε, μάλιστα, και τα ωράρια ο ένας του άλλου για να μην συμπίπτουν. Κάτι τέτοιο, πάντως, δεν καθίστατο πάντοτε δυνατό.

Πρέπει να πω δε ότι εμείς τα παιδιά συχνάζαμε στην Απόρδα όχι μόνον για ομαδική αφόδευση. Εκεί αυνανιζόμασταν επίσης συλλογικά και μυούμασταν στα μυστικά της ανδρικής σεξουαλικότητας! Σχετικό με αυτό ήταν, φυσικά, και το "μπανιστήρι" που κάναμε κρυμμένοι πίσω από πέτρες....

Στο χωριό έχουν μείνει σαν ανέκδοτα ιστορίες μαζικών ευκοιλιοτήτων από κατανάλωση όχι καλά ψημμένων αρνιών στα πανηγύρια, περιπτώσεις κατά τις οποίες συνέρρεαν μπουλούκια στην Απόρδα προς ανακούφισιν...

Να σημειώσω ακόμα ότι στο Ντένισκο, μέχρι την δεκαετία του 1970, λίγες οικογένειες είχαν χαλέδες ( αποχωρητήρια ή απόπατους), αυτές τις πρόχειρες μικρές καρτασκευές σε μικρή, κατά κανόνα, απόσταση από το σπίτι. Και αυτές οι οικογένειες ήταν οι πλέον ευκατάστατες, που συνήθως οι άνδρες τους είχαν και κοινοτικά αξιώματα, γεγονός που σημαίνει ότι φιλοξενούσαν επίσημους επισκέπτες και κάτι τέτοιο επιβαλλόταν.

Στο Μουσαλάρι, που ήταν η μόνιμη κατοικία, τα πράγματα ήσαν κάπως διαφορετικά .Οι περισσότεροι είχαν αποχωρητήρια. Στα σπίτια που είχαν κισίκια, εκεί συνήθως βρισκόταν και ο χαλές.

Αυτά σαν εισαγωγή σε ένα θέμα που δεν έχει μελετηθεί και που συνδέεται και με ζητήματα πρακτικών δημόσιας υγιεινής ως μηχανισμών "εκσυγχρονιμού¨αλλά και κοινωνικής τάξης και ελέγχου, όπως θα έλεγε ο Φουκώ....


221 views

Recent Posts

See All

© 2018 by Vassilis Nitsiakos 

  • Facebook Clean Grey