Search
  • Vassilis Nitsiakos

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΕΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ

Η επιζητούμενη οικονομική και πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης, με δεδομένη και την συνεχή διεύρυνσή της, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με έναν αποτελεσματικό τρόπο και να έχει προοπτικές επιβίωσης παρά μόνο στην βάση μιας γενικότερης πολιτισμικής όσμωσης, η οποία προϋποθέτει και παρεμβάσεις σε επίπεδο συλλογικών συνειδήσεων, όσον αφορά στην ίδια την ιστορία και την ταυτότητα των λαών που καλούνται να συνυπάρξουν στο «κοινό σπίτι»

Η ενιαία Ευρώπη, για να είναι «λειτουργική» σαν αγορά, όχι μόνο με την οικονομική αλλά και την πολιτική σημασία του όρου, προϋποθέτει την διαμόρφωση μηχανισμών παραγωγής και αναπαραγωγής ενός ενιαίου πλέγματος αξιών, ιδεών, νοοτροπιών γενικότερα, οι οποίες θα συμβάλουν στην συγκρότηση μιας ενιαίας συνείδησης, που είναι απαραίτητη για την ενότητα και την συνοχή της.

Ουσιαστικά μιλάμε για την δημιουργία ή επινόηση ενός ευρωπαϊκού πολιτισμού, στον βαθμό κάτι τέτοιο δεν υφίσταται σαν μια ομοιογενής πραγματικότητα. Αυτό το ζήτημα του ενιαίου ευρωπαϊκού πολιτισμού, μιας ενιαίας σε τελική ανάλυση πολιτισμικής ταυτότητας, θέτει στα κράτη-μέλη το ερώτημα ποια θέση και ποιο ρόλο θα έχουν οι δικοί τους επιμέρους «εθνικοί» πολιτισμοί στην συγκρότηση της νέας αυτής πραγματικότητας. Έτσι, γίνεται λόγος για πολιτιστικές στρατηγικές που δεν θα επιτρέψουν τον παραγκωνισμό ή την αφομοίωση επιμέρους συστατικών στοιχείων που προέρχονται από τις πολιτισμικές κληρονομιές των συμβαλλόμενων κρατών και λαών.

Ενώ είναι διακηρυγμένη είσημη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι για να επιβιώσει ο ευρωπαϊκός πολιτισμός πρέπει να στηρισχτεί στην πολυμορφία των επιμέρους πολιτισμών των εθνών-κρατών (εξού και τα προγράμματα προστασίας και ανάδειξης περιφερειακών πολιτισμών, ολιγότερο ομιλουμένων γλωσσών, μειονοτικών ομάδων κλπ.), σε ό,τι αφορά στα ίδια τα έθνη-κράτη πολύ συχνά διαπιστώνεται μια αμηχανία ως προς την αντιμετώπιση των διαφορών, των ετεροτήτων στους κόλπους τους. Κι αυτό όχι μόνον διότι μπορεί να τεθεί σε κίδυνο η ενότητα και η συνοχή του κάθε έθνους αλλά και για επιπλέον λόγους που αφορούν στο ίδιο το μέλλον των εθνών-κρατών.

Διατυπώνεται, παραδείγματος χάριν, συχνά η άποψη ότι απώτερος στόχος όλων των παραπάνω προγραμμάτων δεν είναι η στήριξη και η προώθηση της πολυμορφίας αλλά η αποδυνάμωση των εθνικών ταυτοτήτων και της εσωτερικής συνοχής των αντίστοιχων κοινωνιών, προκειμένου να εξασθενίσουν τα όρια, βαθμιαία να καταργηθούν ουσιαστικά τα σύνορα και να σφυρηλατηθεί μια ενότητα σε υπερεθνικό επίπεδο, να συγκροτηθεί δηλαδή ένας βιώσιμος υπερεθνικός οργανισμός. Δεδομένου ότι προς το παρόν τα πιο ισχυρά σύνορα είναι αυτά των εθνικών κρατών και τα πιο ισχυρά όρια είναι αυτά μεταξύ των εθνών, γίνεται εύκολα κατανοητή η σπουδαιότητα αυτής της διαδικασίας.

Ανεξάρτητα, πάντως, από τα σενάρια που μπορεί κανείς να υποστηρίξει, θα ευχόμαστε τα πράγματα να έχουν όπως εμφανίζονται στις επίσημες διακηρύξεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, δηλαδή να είναι πραγματική πίστη εκείνων που κινούν τα νήματα, ότι η ευρωπαϊκή ταυτότητα πρέπει να συγκροτείται στη βάση μιας σύνθεσης των συνιστωσών εθνικών ταυτοτήτων με σεβασμό στις όποιες διαφορές ακόμα και σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

Όλος αυτός ο προβληματισμός είναι θεμελιώδους σημασίας και για την περίπτωση της Ελλάδας, που ως περιφερειακή χώρα με ένα διαφορετικό από τις ηγεμονικές δυνάμεις παρελθόν «παρεκκλίνει» από το κεντρικό πρότυπο και, κατά συνέπεια, αντιμετωπίζει συνεχώς διλήμματα. Διλήμματα που συνοψίζονται εύγλωττα σε εκείνο της πολιτισμικής μας ταυτότητας, όπως και αν αυτή νοείται. Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα δεν είναι ούτε απλές ούτε εύκολες προφανώς και βεβαίως δεν μπορούν να δοθούν σε ένα σύντομο άρθρο.

0 views

© 2018 by Vassilis Nitsiakos 

  • Facebook Clean Grey