Search
  • Vassilis Nitsiakos

ΠΕΡΙ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΩΝ

Το τελευταίο χρονικό διάστημα και με αφορμή το «Μακεδονικό» γίνονται συχνές αναφορές, σε πολλά και διαφορετικά πλαίσια, σε ζητήματα μειονοτήτων. Κάτι τέτοιο είναι λογικό και αναμενόμενο, καθώς ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, με την κατάρρευση των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού», επανέρχονται στο προσκήνιο ζητήματα εθνικών, εθνοτικών, εθνοθρησκευτικών κλπ. ταυτοτήτων και ορίων, ζητήματα που δημιουργούν νέες αναστατώσεις, μέχρι και πολέμους, θέτοντας, βέβαια ακόμα και θέματα συνόρων, στο μέτρο που σε κάποιες περιπτώσεις τα πολιτικά σύνορα δεν ταυτίζονται με τα εθνοτικά, και αυτές δεν είναι λίγες στην Βαλκανική Χερσόνησο. Με δεδομένο το γεγονός, ότι, παρότι ιδεατά τα σύνορα ενός κράτους ταυτίζονται ή πρέπει να ταυτίζονται με εκείνα του έθνους, σε καμία σχεδόν περίπτωση αυτή η ταύτιση δεν είναι απόλυτη, είναι αναμενόμενο να υπάρχουν ζητήματα διευθέτησης τέτοιων αποκλίσεων, ακόμα και αν έχουν διευθετηθεί από διεθνείς συνθήκες, κάτι βέβαια, που, όταν και εφόσον συμβαίνει, μας ξαφνιάζει, δημιουργώντας ζητήματα αρχών, όπως ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου. Στην χώρα μας, ως γνωστόν, από την σκοπιά των διεθνών συνθηκών του διεθνούς δικαίου, η μόνη μειονότητα που είναι αναγνωρισμένη είναι η Μουσουλμανική της Θράκης, η οποία θεωρείται θρησκευτική μειονότητα και μάλιστα ο πιος σωστός όρος είναι «Μουσουλμανικές μειονότητες», διότι στους κόλπους αυτής της θρησκευτικής ομάδας συμπεριλαμβάνονται τρεις διαφορετικές εθνοτικές ομάδες: οι Πομάκοι, οι οποίοι δεν είναι παρά μια εξισλαμισμένη ομάδα σλάβικης εθνολογικής καταγωγής, οι Ρομά, που τοπικά αποκαλούνται «Κατσίβελοι», και οι εθνολογικά Τούρκικης καταγωγής, που συχνά ετεροπροσδιορίζονται σαν «Τουρκογενείς» από την ελληνική πλευρά. Μιλάμε, λοιπόν, για μια ετερογενή ομάδα που τους συνέχει το κοινό θρήσκευμα και η ενότητά της βέβαια έχει αναφορά στο σύστημα των «μιλέτ» της Οθωμανικής αυτοκρατορίας με βάση το οποίο άλλωστε έγινε και η ανταλλαγή πληθυσμών μετά την συνθήκη της Λωζάνης (1923). Σε αυτό ακριβώς το σύστημα των εθνοθρησκευτικών ομάδων οφείλεται εν πολλοίς και η ταύτιση των Μουσουλμάνων με του Τούρκους στην λαϊκή, και όχι μόνον, αντίληψη. Σε ό,τι αφορά στο «Ρούμ μιλέτ», ανήκαν σε αυτό όλες οι ορθόδοξες εθνοτικές ομάδες με ηγέτη τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Αυτή η ενότητα διασπάται με την «εθνική αφύπνιση» των υπόλοιπων εθνοτήτων, που επιδίωξαν την δημιουργία ανεξάρτητων κρατών, προαναγγέλλοντας απόσχιση της εκκλησίας τους από το Πατριαρχείο, το οποίο θεωρούνταν ότι ταυτίζεται με τον ελληνισμό. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Βουλγάρικη Εξαρχία, η οποία ενεπλάκη και στο Μακεδονικό ζήτημα, με τις γνωστές διαιρέσεις των τοπικών κοινοτήτων σε «Εξαρχικούς» και «Γραικομάνους». Η ανταλλαγή των πληθυσμών έγινε, λοιπόν, με βάση το θρήσκευμα και ήταν μια πράξη που άλλαξε άρδην τα εθνολογικά δεδομένα, ιδιαίτερα στην Βόρεια Ελλάδα, με την έλευση των Χριστιανών από την Μικρά Ασία και την αποχώρηση των Μουσουλμάνων. Υπήρξε ένα γεγονός καθοριστικό για την δημιουργία εθνολογικής ομοιογένειας στα εθνικά κράτη που έβγαιναν από μια συνθήκη πολυεθνοτιμού, όπου η θρησκεία έτεμνε τα όρια των επιμέρους εθνοτικών ομάδων, γι’ αυτό και επιμέρους ομάδες ταυτίστηκαν και αφομοιώθηκαν στις κυρίαρχες, την Ελληνική και την Τουρκική, οι οποίες καθόρισαν την ταυτότητα των αντίστοιχων νέων εθνικών κρατών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο έγινε η ανταλλαγή και των προβλημάτων που δημιούργησε σε κάποιες ομάδες, είναι αυτό των Τσάμηδων της Ηπείρου. Οι άνθρωποι αυτοί κλήθηκαν αρχικά ως Μουσουλμάνοι να αποχωρήσουν για την Τουρκία, μάλιστα πολλοί είχαν φτάσει στα νησιά της Δωδεκανήσου, όταν μετά από διαμαρτυρίες και διαβήματά τους αναιρέθηκε η συγκεκριμένη απόφαση και επέστρεψαν στους τόπους τους. Είναι γνωστό ότι αυτή η ομάδα διεκδίκησε στην συνέχεια δικαιώματα μειονότητας (δεκαετία του 1930), κάτι που τελικά δεν κατέστη δυνατό και αποχώρησαν οριστικά και με βίαιο τρόπο μετά την κατοχή, κατά την οποία συνεργάστηκαν με τους κατακτητές, το 1945, για την Αλβανία, όπου και σήμερα είναι οργανωμένοι σε συλλόγους και πολιτικές κινήσεις. Οι λίγες οικογένειες Μουσουλμάνων που απέμειναν στην Ήπειρο, είτε έφυγαν αργότερα ή με κάποιν τρόπο αφομοιώθηκαν, με αποτέλεσμα σήμερα να είναι λίγοι αυτοί που συνεχίζουν να είναι Μουσουλμάνοι, έχοντας βέβαια ελληνική συνείδηση, όπως π.χ. οι Μουσουλμάνοι της Κόνιτσας). Είναι φανερό ότι, κατά κάποιον τρόπο, η οθωμανική κληρονομιά του συστήματος των «μιλέτ» έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις ομαδώσεις και τις νέες ταξινομήσεις μετά την κατάρρευση της Αυτοκρατορίας και την ανάδυση των υπόδουλων εθνοτήτων και την συγκρότησή τους σε έθνη-κράτη. Άλλωστε και η σύγκρουση των υπόδουλων με τους κατακτητές αρχικά δομήθηκε με βάση την θρησκευτική διαφοροποίηση. Οι «ραγιάδες-γκιαούρηδες» δεν ήταν παρά οι Ορθόδοξοι χριστιανοί, ανεξάρτητα από εθνοτική καταγωγή, αυτοί όλοι δηλαδή που συναποτελούσαν το Ρουμ μιλέτ. Όλοι αυτοί ξεσηκώθηκαν εναντίον των οθωμανών κατακτητών. Αυτό έγινε στον πρώτο Βαλκανικό πόλεμο. Στη συνέχεια έπρεπε να διευθετήσουν τις μεταξύ τους διαφορές, καθώς οι πρώην εθνότητες διεκδικούν πια δικά τους κράτη, που σημαίνει και συγκρούσεις για τις εδαφικές επικράτειες, για τα σύνορα. Αυτό έγινε στον Δεύτερο Βαλκανικό πόλεμο. Σε αυτό το ιστορικό σημείο, της μετάβασης από την πολυεθνοτική οθωμανική αυτοκρατορία στα νέα βαλκανικά εθνικά κράτη βρίσκεται το κουμπί της κατανόησης όλων των προβλημάτων, όλων των «εκκρεμοτήτων» που προέκυψαν στην συνέχεια και ταλανίζουν την περιοχή μέχρι και σήμερα. Στο πλαίσιο του ελληνικού έθνους-κράτους ενσωματώθηκαν και αφομοιώθηκαν σε μεγάλο βαθμό μικρότερες εθνοτικές ομάδες, οι οποίες ανέπτυξαν στην ιστορική τους διαδρομή ελληνική συνείδηση μέσω της παιδείας και της ορθόδοξης πίστης και λατρείας, αλλά και μέσω των κοινών αγώνων για πελευθέρωση και ανεξαρτησία. Αυτές οι ομάδες πρωτοστάτησαν και στους εθνικούς αγώνες. Για αυτές θα μιλήσουμε σε επόμενο άρθρο μας.

ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 24/2/2019

📷

40 views

Recent Posts

See All

© 2018 by Vassilis Nitsiakos 

  • Facebook Clean Grey