Search
  • Vassilis Nitsiakos

ΤΟ «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΚΟΠΙΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ


Σε προηγούμενα άρθρα μας παρουσιάσαμε με συνοπτικό και ελπίζουμε εύληπτο τρόπο ζητήματα θεωρητικά, εννοιολογικά αλλά και ορολογίας, τα οποία θεωρούμε απαραίτητα για μια σε βάθος κατανόηση θεμάτων που αφορούν στο έθνος και την εθνοτική ομάδα, τις αντίστοιχες ταυτότητες αλλά και τις «μειονότητες».

Σήμερα θα προσπαθήσουμε με τον ίδιο τρόπο και με τα εργαλεία μιας κατ’ εξοχήν αρμόδιας επιστήμης, της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας ή Εθνολογίας, να προσεγγίσουμε το «μακεδονικό» ζήτημα ως προς την «μειονοτική» του διάσταση, δηλαδή σε ό,τι αφορά στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας μας.

Υπάρχει, λοιπόν, «Μακεδονική Μειονότητα» στην Ελλάδα; Κατά την άποψή μας, για να απαντήσει κανείς στο ερώτημα πρέπει: πρώτον, να προσδιορίσει για τι είδους μειονότητα μολάει, δηλαδή να προσθέσει έναν επιθετικό προσδιορισμό, π.χ. «εθνική», «θρησκευτική», «εθνοτική» κ.οκ. και δεύτερον να ορίσει επακριβώς το εννοιολογικό περιεχόμενο του όρου «μειονότητα».

Ας ξεκινήσουμε με το δεύτερο. Ο όρος μειονότητα δεν αναφέρεται απλά σε μια μικρή ομάδα ανθρώπων με ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά, που ζει στο πλαίσιο μιας ευρύτερης κοινωνικο-πολιτικής ενότητας και αποτελεί ποσοτικά μειοψηφία, αλλά, κυρίως, στο στάτους που κατέχει σε αυτήν την ενότητα, κάτι που αντιστοιχεί σε ποιοτικά χαρακτηριστικά αυτής της συνύπαρξης. Κατά κανόνα, ο όρος αυτός έχει συνηχήσεις που αφορούν στην έννοια της ισοτιμίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κλπ. Στο μέτρο που μια ομάδα συνιστά κατηγορία με ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά (γλώσσα, θρήσκευμα, ήθη και έθιμα κλπ), τίθενται ερωτήματα σεβασμού και προστασίας αυτών των χαρακτηριστικών. Εάν κάτι τέτοιο δεν ισχύει, τότε γίνεται λόγος για διακρίσεις, αποκλεισμούς κλπ. Αυτό,,,,,,, μπορεί να επεκτείνεται και πέραν των πολιτισμικών ιδαιτεροτήτων, να αφορά δηλαδή σε κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα.

Ως προς το πρώτο, τον επιθετικό, δηλαδή, προσδιορισμό, πρέπει να πούμε ότι παίζει καθοριστικό ρόλο από πολιτική άποψη σχετικά με την αντιμετώπισή του. Τα πράγματα, παραδείγματος χάριν, είναι εντελώς διαφορετικά εάν γίνεται λόγος για «εθνική μειονότητα» από το να μιλάμε για «εθνοτική ομάδα». Προϋπόθεση για να γίνει λόγος για εθνική μειονότητα είναι να υπάρχει αντίστοιχο εθνικό κράτος, όπως π.χ. η ελληνική μειονότητα της Αλβανίας. Αυτό είναι κριτήριο σε μεγάλο βαθμό αντικειμενικό, με δεδομένο βέβαια ότι, κατά κανόνα, ισχύει τα μέλη να έχουν και την ανάλογη συνείδηση. «Εθνοτική ομάδα» έχουμε όταν μια ομάδα με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες δεν έχει έθνος-κράτος αναφοράς και, βέβαια, όταν δεν έχει διαφορετική εθνική συνείδηση, ακόμα και αν υπάρχει κράτος αναφοράς.

Έχοντας ξεκαθαρίσει, κάπως απλουστευτικά είναι αλήθεια, τα παραπάνω, ας δούμε τώρα τι συμβαίνει, σύμφωνα με αυτήν την προσέγγιση, στο «Μακεδονικό ζήτημα». Είναι γεγονός ότι στην ελληνική Μακεδονία είναι ριζωμένη για αιώνες μια ομάδα ανθρώπων Σλάβικης εθνολογικής προέλευσης, η οποία μιλά την δική της γλώσσα και έχει τα δικά της ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά (ήθη και έθιμα, μουσκή, χορός κλπ). Είναι, έπισης, γεγονός ότι δίπλα στα σύνορα της χώρας μας υπάρχει πια ένα κράτος που μέχρι το 1990 ανήκε στην Γουγκοσλαβία ως ομόσπονδη δημοκρατία με το όνομα «Μακεδονία» και αμέσως μετά την διάσπαση έγινε ανεξάρτητο κράτος αυτοπροσδιοριζόμενο εθνικά ως Μακεδονικό. Η ονομασία του αυτή προκάλεσε την αντίδραση της Ελλάδας με τα γνωστά αποτελέσματα. Το πρόβλημα, προφανώς, δεν ήταν το ίδιο το όνομα αλλά η παραπομπή του ονόματος σε αντίστοιχο έθνος.

Σύμφωνα με τις αρχές της επιστήμης αλλά και του διεθνούς δικαίου ο αυτοπροσδιορισμός είναι δικαίωμα κάθε ανθρώπινης ομάδας. Υπό αυτή την έννοια, για τον υπόλοιπο κόσμο μάλλον δεν υπήρχε πρόβλημα, αλλά ετέθη λόγω των ενστάσεων της Ελλάδας με επιχείρημα την «κλοπή όχι μόνον του ονόματος αλλά και της ιστορίας της Μακεδονίας που ήταν ανέκαθεν ελληνική».

Το θέμα μας εδώ δεν είναι η ιστορία, το παρελθόν αλλα η διαχείρισή της στο παρόν. Στο πλαίσιο αυτό, που δεν είναι παρά το πλαίσιο της εθνογένεσης, όπου το παρελθόν επινοείται και όσο πιο αρχαίο είναι τόσο καλύτερα, «τεκμηριώνονται» τα δικαιώματα σε έναν ιστορικό χώρο που διεκδικείται ωε ζωτικός χώρος του έθνους.

Πέραν όλων αυτών, το ερώτημα που τίθεται και που θέλουμε και εμείς να θέσουμε εδώ είναι, εάν το μέρος του ελληνικού πληθυσμού που ζει στην ελληνική Μακεδονία και έχει ιστορικά κοινά πολιτισμικά χαρακτηριστικά με την κυρίαρχη εθνότητα στο κράτος που τώρα ονομάζεται «Βόρεια Μακεδονία» μπορεί να θεωρηθεί «εθνική μειονότητα» με αναφορά σε αυτό το κράτος. Είναι κάτι που θεωρητικά διασφαλίζει η Συμφωνία των Πρεσπών, με την έννοια ότι η Βόρεια Μακεδονία δεσμεύεται να άρει τους όποιους αλυτρωτισμούς και να μην διεκδικεί «Μακεδονική μειονότητα» στην Ελλάδα, να μην εμπλέκεται γενικά στα εσωτερικά ζητήματα της χώρας μας, αλλά επί της ουσίας το ζήτημα τίθεται από διάφορες πλευρές και για διαφορετικούς κάθε φορά λόγους.

Μια πρώτη παρατήρηση που έχουμε να κάνουμε είναι ότι μιλάνε όλοι πλην των ιδίων των ανθρώπων που αφορά άμεσα το ζήτημα. Αυτό συνδέεται, βέβαια, με το ζήτημα του δικαιώματος του αυτοπροσδιορισμού. Στην Ελλάδα δεν έχουμε στατιστικές σχετικά με το πώς αυτοπροσδιορίζεται αυτός ο πληθυσμός. Από τις εθνικές εκλογές, εάν μπορεί να κρίνει κανείς, το ποσοστό του πολιτικού φορέα που εκπροσωπεί μια άποψη περί μειονότητας είναι πολύ μικρό ακόμα και σε επίπεδο νομών. Επιπλέον, από ό,τι γνωρίζουμε αυτός ο φορέας θέτει περισσότερο ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και σε καμία περίπτωση απόσχιση από το ελληνικό κράτος. Το πόσο αισθάνονται οι «Ντόπιοι» της ελληνικής Μακεδονίας « Μακεδόνες» με την εθνική σημασία του όρου είναι θέμα εθνογραφικής μελέτης και μπορούν να το απαντήσουν οι ίδιοι. Εμείς από τα δεδομένα που υπάρχουν μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι, κατά κανόνα, οι άνθρωποι αυτοί νιώθουν Έλληνες, όπως όλοι οι άλλοι, έχοντας όπως και άλλοι στην χώρα μας, κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Η διεκδίκηση του σεβασμού και της προστασίας αυτών των ιδιαιτεροτήτων είναι δικαίωμά τους και δεν πρέπει, κατά την άποψή μας, να αντιμετωπίζεται με καχυποψία ούτε να συνδέεται με μειονοτικά θέματα.


639 views

© 2018 by Vassilis Nitsiakos 

  • Facebook Clean Grey