Search
  • Vassilis Nitsiakos

UASPITS Ή ΞΕΝΟΙ ΦΙΛΟΙ

Πριν από λίγα χρόνια, είχαμε πάει με μια ομάδα φοιτητών στο Ζιουπάνι για άσκηση στην επιτόπια εθνογραφική έρευνα. Φιλοξενηθήκαμε εκεί από την τοπική κοινότητα και μέναμε στην μαθητική εστία. Την πρώτη μέρα κι ενώ είχαμε τελειώσει τις εργασίες μας, βρεθήκαμε όλοι στην ταβέρνα του χωριού για διασκέδαση. Κάποια στιγμή εμφανίζεται ένας λεβέντης γέροντας, κοντά ογδόντα χρονών, με μια γκλίτσα στο χέρι." Ποιος είναι ο καθηγητής, ο γιος του Γιώργου;", ρωτάει με βροντερή φωνή."Εγώ είμαι", σπεύδω να απαντήσω. Χωρίς άλλη κουβέντα ζητά με τρόπο να του κάνουμε μια θέση δίπλα μου. Μου συστήνεται, Κώστας Γαϊτάνης, συνορίτης με τους Νιτσιακαίους χρόνια πολλά στο Γκουνταμάνι και καρδιακός φίλος του πατέρα μου. Συγκίνηση, ιστορίες με τις ώρες. Η ώρα πήγε δώδεκα. Μπάρμπα Κώστα, του λέω, μήπως πρέπει να φύγεις, μην ανησυχήσει η κυρά; Πού να πάω, μου κάνει αυστηρά. Στο σπίτι, του κάνω. Στο σπίτι χωρίς εσένα; Αυτό δεν γίνεται, μου λέει. Γιος του Γιώργου να βρεθεί στο χωριό και να μην κοιμηθεί στο σπίτι μου, ποτέ! Τι να κάνω, με τα πολλά του εξήγησα με πολύ σοβαρό ύφος ότι είμαι υπεύθυνος για την ομάδα που έχω μαζί μου και δεν επιτρέπεται, πρέπει να είμαι μαζί τους στην εστία. Έτσι μόνον πείστηκε. Πείστηκε, αφού έλαβε την διαβεβαίωση ότι την επόμενη μέρα θα πηγαίναμε όλοι μαζί στο σπίτι του. Κάτι που έγινε και δεν μπορούσαμε να πιστέψουμε πως η κυρά Αμαλία είχε ετοιμάσει πίτες για όλους!

Οι δικοί μας είχαν φίλους παντού κατά μήκος της στράτας, του διάβατος από τον βουνό στον κάμπο και αντίστροφα. Τους λέγανε uaspits, που σημαίνει στα βλάχικα φιλοξενούμενους, από τη λατινική ρίζα hospis. Σχεδόν σε κάθε χωριό. Από το Λούψικο και το Μπουρμπιτσκό μέχρι την Τσαρίτσιανη και την Βερδικούσια στα Χάσια. Ήταν στην ουσία σχέσεις εναλλακτικής συγγένειας, συχνά επισφραγίζονταν και με κουμπαριές. Ο ξάδερφός μου ο Χρήστος, για παράδειγμα, βαφτίστηκε στο Καραγάτσι Κοζάνης από Πόντιους.

Αυτές οι σχέσεις εντάσσονταν σε ένα ευρύτερο πλέγμα σχέσεων που δημιουργούσαν οι μετακινούμενοι κτηνοτρόφοι με εδραίους γεωργούς, σχέσεις αμοιβαία χρήσιμες, καθώς στο πλαίσιό τους ελάμβαναν χώρα πλείστες όσες ανταλλαγές. Πρώτη και βασική ήταν η φυσική λίπανση των χωραφιών από τα κοπάδια , καθώς αυτά φιλοξενούνταν κάποιες νύχτες σε αυτά. Τις μέρες της διαμονής εκεί ανταλλάσσονταν γεωργικά με κτηνοτροφικά προϊόντα ως δώρα και αντίδωρα. Ας πούμε την Άνοιξη γάλα και τυρί από την μια και λαχανικά και φρούτα από την άλλη. Σε αρκετά χωριά είχαν τόσο στενές σχέσεις που οι γυναίκες των εδραίων ζύμωναν και έψηναν ψωμί για τους κτηνοτρόφους. Ήταν για μένα μεγάλη έκπληξη τις μέρες που μείναμε στο Ζιουπάνι και κινούμασταν και στα κοντινά χωριά να γνωρίσω την οικογένεια Βαργιάμη από το το Κόσταρτσκο, που η μητέρα τους ζύμωνε ψωμί για τους δικούς μας!

Με τα Χάσια και τους Χασιώτες τα πράγματα ήταν λίγο μπερδεμένα! Και τούτο γιατί οι Χασιώτες ήταν επιτήδειοι ζωοκλέφτες. Τι έκαναν; Έσκαβαν γούρνες στα περάσματα των κοπαδιών, τις σκέπαζαν με κλαδιά, πέρναγαν τα ζώα και ιδίως τα πρόβατα έπεφταν στην παγίδα και, ως συνήθως, δεν έβγαζαν μιλιά...Όταν απομακρύνονταν, έσπευδαν οι Χασιώτες και μάζευαν τα κελεπούρια...Μου έλεγε φίλος μου τις προάλλες πως ο παππούς του έκανε ένα όχι ευκαταφρόνητο κοπαδάκι με αυτόν τον τρόπο... Με αυτούς, λοιπόν, χρειαζόταν άλλες στρατηγικές, προκειμένου να μετατρέπονται οι αρνητικές σχέσεις σε σχέσεις αμοιβαιότητας.

Με αυτό το θέμα , ωστόσο, θα ασχοληθούμε ξεχωριστά.


0 views

© 2018 by Vassilis Nitsiakos 

  • Facebook Clean Grey